Długi królów Francji

Ludwików patenty na długi
Także francuska monarchia absolutna borykała się z ciężarem długów. Każdy z władców na swój sposób starał się łatać budżet królestwa. Ostatecznie, zamiast do pokrycia deficytu, doszło do rewolucji.
Ludwik XIV z rodziną, wystylizowany na starozytne bóstwo. Wystawnego trybu życia i licznych wojen Króla Słońce nie mógł udźwignąć żaden budżet.
Wikipedia

Ludwik XIV z rodziną, wystylizowany na starozytne bóstwo. Wystawnego trybu życia i licznych wojen Króla Słońce nie mógł udźwignąć żaden budżet.

Nicolas Fouquet wita Ludwika XIV i jego dwór w swej olśniewającej rezydencji w Vaux.
Corbis

Nicolas Fouquet wita Ludwika XIV i jego dwór w swej olśniewającej rezydencji w Vaux.

John Law. Jego paryski bank emitował papierowy pieniądz, uznany przez rząd za prawny środek płatniczy. Skończyło się katastrofą.
Wikipedia

John Law. Jego paryski bank emitował papierowy pieniądz, uznany przez rząd za prawny środek płatniczy. Skończyło się katastrofą.

Ludwika XVI kryzys finansów państwa kosztował głowę.
Wikipedia

Ludwika XVI kryzys finansów państwa kosztował głowę.

Za Ludwika XIV: zrujnować pana Fouqueta.

Kiedy czteroletni Ludwik XIV został w maju 1643 r. królem Francji, jej budżet był w opłakanym stanie. Od 1635 r. królestwo toczyło wojnę z Habsburgami, a sprawujący w nim faktyczne rządy kardynał Richelieu nie znał się na finansach; to oznaczało wspaniałą okazję do zarobku dla dzierżawców podatków i finansistów gotowych udzielić pożyczek skarbowi państwa na odpowiednio wysoki procent.

Richelieu zmarł w grudniu 1642 r., pół roku później odszedł jego król – Ludwik XIII, i władza znalazła się w rękach królowej matki Anny Austriaczki i pierwszego ministra Giulio Mazariniego – człowieka utalentowanego i lojalnego wobec korony.

W 1648 r. pokój westfalski oznaczał dla Francji koniec działań wojennych przeciwko cesarzowi. Ale wojna z Habsburgami hiszpańskimi, czyli z Filipem IV, rodzonym bratem królowej Anny, trwała aż do 1659 r., zaś wiosną 1648 r. prawnicy zatrudnieni w sądach i parlamentach (trybunałach, których głównym zadaniem było rejestrowanie królewskich ustaw i tym samym nadawanie im mocy prawnej) zażądali daleko idących reform politycznych. Przeciwko królowej cudzoziemce i cudzoziemskiemu ministrowi stanął po stronie prawników lud Paryża, a wkrótce też część arystokratów, zawiedzionych w swych nadziejach na odzyskanie pozycji, jakiej pozbawił ich Richelieu, budując francuski absolutyzm. Rozpoczęła się Fronda – czteroletnia wojna domowa, z której monarchia wyszła ostatecznie zwycięsko i która przyczyniła się do determinacji dorastającego wówczas Ludwika XIV, aby zmonopolizować całą władzę w królewskim ręku.

Zamiarów swych nie mógł zacząć realizować, dopóki ster państwa trzymał w zręcznych dłoniach Mazarini. Kardynał zmarł 9 marca 1661 r., doprowadziwszy do podpisania pokoju z Hiszpanią w 1659 r. i małżeństwa Ludwika z infantką Marią Teresą w 1660 r. Po długiej wojnie, której towarzyszyły bunty szlachty i ludu, i olśniewającym weselu skarb królewski był równie pusty jak fotel pierwszego ministra. Wielu uważało, że tę funkcję otrzyma utalentowany Nicolas Fouquet. Ale młody król postanowił problem rozwiązać w zupełnie inny sposób.

Fouquet był synem pochodzącego z kupieckiej rodziny prawnika, który zrobił wielką karierę w służbie kardynała Richelieu. On sam był człowiekiem kardynała Mazariniego, który uczynił go w 1650 r. prokuratorem generalnym parlamentu Paryża (czyli reprezentantem interesów króla i Kościoła w tym trybunale). Pełna lojalność Fouqueta wobec monarchii w czasach Frondy została nagrodzona: w 1653 r. został on także nadintendentem finansów królestwa. Teraz to do niego należało negocjowanie pożyczek, jakich królowi udzielali bankierzy (w owym czasie nie było podziału na budżet państwa i monarchy). W ciągu 20 lat kariery stał się Fouquet jedną z najpotężniejszych osobistości w królestwie – i być może najbogatszą. Jego majątek rósł w oczach.

17 sierpnia 1661 r. rodzina królewska z dworem przybyła na przyjęcie, przygotowane przez Fouqueta w jego wspaniałej rezydencji w Vaux. Znakomity kucharz Fouqueta, Vatel, przygotował ucztę na sześć tysięcy nakryć. Sponsorowany przez nadintendenta Molier pokazał swą najnowszą sztukę. W ogrodach urządzonych przez niedoścignionego Le Nôtre’a urządzono pokaz kunsztownych wodotrysków. Zadłużony młody król ujrzał orgię przepychu, na który jego samego wciąż nie było stać.

5 września Fouquet został aresztowany przez oddział muszkieterów z panem d’Artagnanem na czele.

Decyzja o zniszczeniu Fouqueta zapadła dużo wcześniej. Od czterech lat jego operacjom finansowym przyglądał się podejrzliwie inny mieszczański syn, który karierę rozpoczął w służbie Mazariniego: Jan Baptysta Colbert, tytan pracy i geniusz finansów, którego użyteczność właśnie zauważył młody król. Monarcha widział też, że w rękach rodziny Fouquet znajdują się cztery bretońskie twierdze, że pan nadintendent ma wielu dłużników wśród wojskowych i wpływowych arystokratów; że nawet królowa matka winna jest mu wdzięczność i duże pieniądze. Jeśli mianuje Fouqueta na stanowisko pierwszego ministra, stworzy kogoś co najmniej równie potężnego jak Richelieu i Mazarini. Jeśli go zniszczy – będzie miał wolną rękę i skonfiskowane miliony. Ludwik XIV rzadko miewał skrupuły. Niezastąpiony Colbert bez trudu wykazał, że olbrzymi majątek nadintendenta powstał dzięki nadużyciom. Król skazał Fouqueta na dożywotnie więzienie i konfiskatę majątku. Zabrał też jego architekta, malarza i ogrodnika, by urządzili mu Wersal. I Moliera.

Wkrótce pieniądze odebrane uwięzionemu się skończyły, jednak zamiłowanie do kosztownego stylu życia królowi pozostało. Przez ponad dwie dekady minister Colbert dokonywał niemal cudów, dostarczając swemu władcy pieniędzy – ale w końcu i on nie dał rady. Królewskie romanse i luksusy, szereg kosztownych wojen i prześladowania protestantów doprowadziły do tego, że gdy Ludwik XIV umierał, budżet Francji przedstawiał stan gorzej niż opłakany.

Czytaj także

Teksty historyczne

W nowej POLITYCE

Zobacz pełny spis treści »

Poleć stronę

Zamknij
Facebook Twitter Google+ Wykop Poleć Skomentuj

Ta strona do poprawnego działania wymaga włączenia mechanizmu "ciasteczek" w przeglądarce.

Powrót na stronę główną