Banda w Shenzhen. Xi, Trump i Putin uwinęli się szybko. Nie przerysują granic świata grubym mazakiem
Choć na papierze i w rzeczywistości są rywalami na niemałej liczbie pól, to wyglądają jak banda starych, dobrych znajomych. Nazywają się przyjaciółmi i mają ochotę się w jakichś sprawach akurat teraz dogadać. Łączy ich też to, że przynajmniej w deklaracjach chcieliby wystąpić w bliżej nieokreślonej sprawczej roli, w maksymalistycznym scenariuszu sprowadzającej się do dzielenia globu na strefy wpływów i powtórki z Jałty, o czym z rozmarzeniem wspomina Rosja.
Xi–Trump–Putin
Nie pochwalili się urobkiem spotkania. Wyjeżdżali z niego trochę chyłkiem, bez słowa wspólnego przesłania. Przed rozmową Xi mówił, że trzy kraje powinny współpracować, by stawić czoła globalnym wyzwaniom i dawać przykład reszcie. Trump dorzucił przekonanie, że spotkanie jest „naprawdę historyczne”, i dodał coś o wspólnej odpowiedzialności za świat i konieczności podtrzymywania produktywnego dialogu. Putin zrewanżował się obserwacją, że na trójce spoczywa odpowiedzialność za zachowanie międzynarodowego pokoju.
Poza tym pustosłowiem, momentami brzmiącym jak nieśmieszny żart, opublikowano utrzymaną w podobnym duchu „Deklarację Pokoju”. Oprócz zapewnienia, że należy utrzymać stabilność strategiczną na świecie (co oznacza, że Chiny, Rosja i Stany nie planują się pozabijać w wojnie jądrowej), ma dwa ciekawe wątki. Panowie chcą rzucić na rynek więcej ropy – Putin na niej zarabia, Xi musi ją drogo kupować, przez jej wysokie ceny partia Trumpa właśnie przegrała wybory.
Napomknęli też o tym, że gwiżdżą na Międzynarodowy Trybunał Karny, powołany do ściągania m.in. głów państw dopuszczających się najpoważniejszych zbrodni. Chiny, Rosja i Stany nie są stronami statutu rzymskiego, powołującego MTK, ale jest nią Ukraina, którą Putin najechał. Z tego tytułu Trybunał wystawił na jego nazwisko nakaz aresztowania.
Z tej perspektywy warto docenić pokojową nagrodę Nobla, którą dopiero co przyznano Navi Pillay, zasłużonej sędzi Trybunału. Może kiedyś się dowiemy, czy uwagi o MTK nie dopisano na życzenie Trumpa, który ma chrapkę na tego Nobla i wciąż nie może przeboleć, że go jeszcze nie dostał.
Drugiej Jałty nie było
Choć trójka ma chęci, ponad 90 proc. arsenału jądrowego i wiele innych potencjałów, to nie dysponuje mocą do zaciągania jakichkolwiek poważnych zobowiązań. Jałta z 1945 r. i inne konferencje z tamtych czasów były wynikiem wielkiej wojny (reprezentujący Chiny Czang Kaj-szek był w Kairze, gdy alianci dzielili skórę na jeszcze niepokonanym niemiecko-japońskim niedźwiedziu). Poza tym spotkanie w Jałcie trwało osiem dni, a teraz trójka uwinęła się w nieco ponad godzinkę.
Ich tajemnicą pozostaje, ile można przez te kilka kwadransów faktycznie ustalić. Specjaliści od chińskiej polityki zwracają uwagę, że przywódca Chin przy takich okazjach nie zdaje się na spontaniczny bieg wydarzeń, raczej czyta starannie przygotowane materiały. I to, i rozmiar stołu, trzymający trójkę na kilkumetrowy dystans, raczej nie sprzyja rozwinięciu skrzydlatych myśli.
No i jeśli rzecz miałaby iść na serio, to trzeba by ją przygotowywać miesiącami. W takie prace zaangażować musiałyby się sztaby ludzi idące w tysiące osób. Musiałyby wypracować sposób traktowania spraw wspólnych i rozbieżnych oraz przygotować swoim szefom gotowe ustalenia. Nawet kwestia, z którą przyjechał Trump, dołączenie Chin do wiążących umów dotyczących rozbrojenia jądrowego, jest na tyle złożona i delikatna, że nie da się jej załatwić z marszu. Tak jak Ukrainy i Iranu, gdzie skupiają się sprzeczne interesy trzech reprezentowanych przy stole państw.
Czytaj też: Chory system. Największą tajemnicą Chin jest zdrowie Xi Jinpinga. Świat też musi zgadywać
Putin: największy zwycięzca
Za wygranego dość zgodnie uznano Putina. Na wojnie mu nie idzie, jego średniej wielkości gospodarka ma zadyszkę, ale mógł ogrzać się w aurze znaczniejszych od siebie. Wygrywa pewnie też Xi, który cierpliwie ciuła punkty jako lider państwa kandydującego do roli supermocarstwa. Jemu zależy zwłaszcza na odbiorze owej reszty świata. Afryki, Ameryki Południowej, znacznej części Azji, której nie jest po drodze z Zachodem, a która się dorabia, może kupować wytwory chińskich fabryk i która nie brzydzi się totalitarnymi porządkami forsowanymi przez Xi.
Z kolei Trump zdaje się rozmieniać pozycję Ameryki. Wciągnięcie Chin w ograniczanie zbrojeń jądrowych powiązał z dyscyplinowaniem na tym odcinku Iranu. Ale Chiny do jakichkolwiek ograniczeń się nie palą. Trump słowem i mową ciała schlebiał pozostałej dwójce. Stąd obawy jego krajowych krytyków, że nie był wystarczająco asertywny. Podczas dwustronnego spotkania z Putinem mieli długo rozmawiać o Ukrainie i po raz nie wiadomo który powiedział, że chciałby zakończenia tej wojny. Jednak największym kosztem będzie i dla Trumpa, i dla Ameryki reakcja sprzymierzeńców z Europy i wschodu Azji.
Trójkąt Xi, Trump, Putin zapowiedziano we wrześniu. Zdążyli się już sporo nadenerwować. Główne rejony świata, którymi trójka mogłaby przerysować granice – pewnie trumpowskim grubym mazakiem – nie mają ochoty wystąpić w roli popychadeł. Ukraina się nie ugina. Spora część Europy traktuje Rosję jak wroga i coraz bardziej oswaja się z perspektywą Stanów Zjednoczonych, na które nie może liczyć.
To prawda, że jeszcze niedawno trudno byłoby sobie w ogóle wyobrazić posiedzenie w takim składzie. Wykluczała go rosyjska agresja w Ukrainie. Nada Tawfik z BBC słusznie pyta, czy taka trójstronna formuła będzie kiedykolwiek powtórzona i czy przetrwa odejście Trumpa z urzędu. Prawdopodobieństwo nie jest wysokie, skoro do pogawędki w Shenzhen doprowadziły bardziej osobowości uczestników niż reprezentowanych przez nich interesów.