Zerwane rozmowy w Pakistanie. Szanse na rozejm z Iranem są niewielkie. Czego Trump nie dosłyszał?
Stany Zjednoczone i Iran nie osiągnęły porozumienia podczas bezpośrednich negocjacji, które toczyły się w Islamabadzie przez całą sobotę i zakończyły nad ranem w niedzielę polskiego czasu. Wiceprezydent J.D. Vance, który przewodził amerykańskiej delegacji, przyznał po obradach, że Irańczycy dostali „ostateczną i najlepszą ofertę, ale ją odrzucili”. I zaraz potem ruszył w drogę powrotną do Stanów. Z kolei Irańczycy, słowami rzecznika MSZ, oświadczyli, że oczekiwania Amerykanów były „przesadne”, ale Teheran oczekuje dalszych rozmów.
Czy Trump coś usłyszał?
Gdyby sądzić po sygnałach ze strony Amerykanów, rozmów na takim poziomie już nie będzie. Sam Donald Trump oświadczył, że w sumie nie zależy mu na wynikach tych rozmów, „bo Ameryka i tak już wygrała” tę wojnę. Vance zaraz po negocjacjach podkreślał, że w ich trakcie wielokrotnie konsultował się ze swoim szefem, ale nie jest pewne, czy szef coś słyszał, bo właśnie bawił na gali sportów walki w Miami (są zdjęcia, na których sekretarz stanu Marco Rubio próbuje przekrzyczeć kibiców, tłumacząc coś na ucho Trumpowi, być może o programie nuklearnym Iranu).
Według przecieków rozmowy trwające z przerwami 21 godzin dotyczyły trzech głównych tematów. Po pierwsze, irańskiego programu nuklearnego. Po drugie, cieśniny Ormuz. I po trzecie, odmrożenia irańskich pieniędzy pochodzących ze sprzedaży surowców energetycznych, a przetrzymywanych karnie za granicą.
W pierwszej, nuklearnej sprawie Amerykanie mieli zażądać od Irańczyków oddania całego wysoko wzbogaconego uranu (ok. 440 kg) i rezygnacji z dalszego wzbogacania. Biorąc pod uwagę finał rozmów, Irańczycy odmówili. W sprawie Ormuzu mieli zadeklarować, że otworzą cieśninę dopiero po zawarciu długoterminowego pokoju, choć w sobotę kilka amerykańskich okrętów – pierwszy raz od rozpoczęcia wojny – przepłynęło tędy nieniepokojonych. O odmrożeniu irańskich pieniędzy nic nie wiadomo, ale prawdopodobnie Amerykanie na to się nie zgodzili.
Niejasne warunki rozejmu
Rozmowy w Islamabadzie, zorganizowane przez pakistańskiego premiera Shehbaza Sharifa i szefa tamtejszej armii gen. Asima Munira, miały być ważnym krokiem w kierunku zakończenia wojny, którą Stany Zjednoczone i Izrael rozpoczęły 28 lutego. W ostatnim tygodniu Trump zagroził, że jeśli Irańczycy nie odblokują cieśniny Ormuz, ich cywilizacja przestanie istnieć. W ostatniej chwili zmienił jednak zdanie i od środy 8 kwietnia formalnie obowiązuje dwutygodniowy rozejm, w trakcie którego strony mają zawrzeć coś na kształt długoterminowego pokoju.
Warunki tego rozejmu są niejasne. Zdaniem Amerykanów Iran zobowiązał się do natychmiastowego otwarcia Ormuzu, czego nie uczynił. Teheran przekonuje, że statki mogą przepływać, ale każdorazowo muszą uzyskać zgodę irańskiej armii i „spełnić określone warunki”, co może oznaczać opłatę myta. Mówi się nawet o jednym dolarze za każdą przepływającą baryłkę, co biorąc pod uwagę normalny ruch w Ormuzie, może oznaczać nawet 90 mld dol. dochodu rocznie.
Trump, być może znając te kalkulacje, zaproponował w jednym z wywiadów utworzenie amerykańsko-irańskiej spółki joint-venture, która obsługiwałaby ruch w cieśninie. Gdyby tę zapowiedź brać na poważnie, wywracałoby to wszystko, co Waszyngton mówił dotychczas o Ormuzie (gwarancja wolnej żeglugi, rozminowywanie itd.). Ale może nie warto tego brać na poważnie.
Drugim punktem spornym zawieszenia broni jest Liban. Zdaniem Irańczyków i Pakistańczyków, którzy pośredniczyli też w zawarciu rozejmu, uzgodniono, że obejmie on front izraelsko-libański, który stanął w ogniu po tym, jak Hezbollah – w ramach solidarności z irańskim patronem – 2 marca ostrzelał Izrael. W odpowiedzi izraelska armia najpierw zaatakowała placówki Hezbollahu w południowym Libanie, a 16 marca rozpoczęła tam inwazję lądową i przez kilka ostatnich dni ostrzeliwała również Bejrut.
Gdy Irańczycy zapowiedzieli, że zerwą zawieszenie broni, jeśli Izrael nie wstrzyma ofensywy w Libanie, Waszyngton zaczął naciskać na izraelski rząd, co przyniosło tylko połowiczne rezultaty. Premier Beniamin Netanjahu zgodził się ograniczyć ataki na czas rozmów w Islamabadzie, a we wtorek w Waszyngtonie mają się spotkać przedstawiciele Izraela i Libanu, czyli państw, które formalnie się nie uznają. Oczywiście bez udziału Hezbollahu.
Szanse na spokój na froncie libańskim są jednak niewielkie. Tym bardziej że Izrael – jak wynika z wypowiedzi kilku prominentnych polityków – planuje zostać w południowym Libanie na dłużej. Gdyby jednak doszło do jakiegoś porozumienia na linii USA–Iran, te izraelskie plany mogą wywołać kolejne napięcia w relacjach z Waszyngtonem.
To nie są normalne czasy
Jakie są szanse na amerykańsko-irańskie porozumienie? Na dziś – niewielkie. Tym bardziej przed 22 kwietnia, gdy upływa dwutygodniowy rozejm. Trudno sobie wyobrazić kolejne spotkanie na tak wysokim szczeblu. A już na pewno niemożliwe jest w tak krótkim czasie wynegocjowanie kompleksowej umowy dotyczącej spraw nuklearnych i irańskiego programu balistycznego z jednej strony, a z drugiej – odblokowania irańskich pieniędzy i zdjęcia sankcji. Podobną umowę, podpisaną w 2015 r. m.in. przez Baracka Obamę, negocjowano ponad dwa lata. Dlatego ewentualna umowa z Iranem, wynegocjowana przez ludzi Trumpa w dwa tygodnie, będzie tylko wypełniaczem pasków w amerykańskich telewizjach informacyjnych.
Gdyby to wszystko działo się w normalnych czasach, rozmowy w Islamabadzie miałyby wymiar historyczny. W końcu J.D. Vance uścisnął rękę szefa irańskiej delegacji, przewodniczącego parlamentu Mohammada Baker Kalibafa, który jest dziś uważany za najpotężniejszą osobę w reżimie. Od islamskiej rewolucji w 1979 r. nie było spotkania na tak wysokim szczeblu między Amerykanami i Irańczykami. Ale to nie są normalne czasy. Przywódca najpotężniejszego państwa świata mógł czegoś nie dosłyszeć wśród wiwatujących kibiców sportów walki i szanse na pokój przepadły.